Nationaal park Ichkeul

Tours en tickets voor Nationaal park Ichkeul: welke boeken

Ichkeul is een groot, ondiep meer met daarnaast een moeras en een alleenstaande berg, in het uiterste noorden van Tunesië, ongeveer vijfenzeventig kilometer, een uur en een kwartier rijden, ten noordwesten van Tunis en vijfentwintig kilometer ten zuidwesten van de havenstad Bizerte, en het is het belangrijkste waterrijke gebied van Noord-Afrika voor overwinterende watervogels en een van de weinige plekken op aarde met drie internationale erkenningen tegelijk. Men bezoekt het als uitstapje van een halve of een hele dag met de auto vanuit Tunis, vanuit Bizerte of vanaf de badplaatsen aan de noordkust, want openbaar vervoer komt niet dichterbij dan het stadje Mateur of het dorp Tinja, enkele kilometers van de ingang, en georganiseerde excursies zijn er nauwelijks, behalve die van gespecialiseerde vogelkijkbedrijven. De ingang ligt aan de zuidkant, aan de weg tussen Mateur en Tinja, waar een poort, overdag open, uitkomt op een pad dat langs het moeras loopt, waarop buffels en runderen grazen, en vervolgens tegen de flank van de berg op klimt naar een parkeerplaats.

Vandaar leidt een kort, steil pad omhoog naar het ecomuseum, een bescheiden gebouw met tentoonstellingen, in het Frans en het Arabisch, over de werking van het meer, zijn vogels en zijn geschiedenis, en met een terras dat een weids uitzicht over het water biedt: de beste plek om met een telescoop de zwermen af te speuren. Vanaf de parkeerplaats leiden gemarkeerde voetpaden over de beboste hellingen van de berg, naar uitzichtpunten, naar oude steengroeven en, aan de noordkant, naar een aantal warmwaterbronnen, met eenvoudige badhutjes die door de plaatselijke bevolking worden gebruikt. De toegang is gratis of kost een symbolisch bedrag. Er zijn geen eet- en drinkgelegenheden en geen overnachtingsmogelijkheden in het park. Een plaatselijke gids is nuttig, want de vogels kunnen ver weg zitten en het meer is twaalf kilometer breed.

Nationaal park Ichkeul bezoeken: wat u ziet

Ichkeul werd in 1980 tot nationaal park uitgeroepen, beslaat 12.600 hectare, werd in 1977 aangewezen als biosfeerreservaat en in 1980 als Ramsar-wetland, en werd in datzelfde jaar ingeschreven als UNESCO-werelderfgoed; het jachtreservaat waaruit het is voortgekomen gaat terug op de Hafsidische sultans van de dertiende eeuw en behoorde later toe aan de beys van Tunis. Het bestaat uit drie delen: het meer, van ongeveer 8.500 hectare en nergens meer dan twee of drie meter diep, de moerassen die het in het zuiden en het westen omzomen, zo'n 2.700 hectare groot, en de Djebel Ichkeul, een kam van kalksteen en marmer van 511 meter hoog, bekleed met wilde olijf, mastiek en wolfsmelk, die als een eiland uit de zuidoever oprijst en in de oudheid ook werkelijk een eiland was. Het is de laatste overlevende van een keten van zoetwatermeren die zich ooit door het noorden van Afrika uitstrekte, en zijn bijzondere waarde komt voort uit een dubbel ritme. In de winter storten zes rivieren, gezwollen door de regens van de heuvels van de Mogod, zoet water in het meer, dat stijgt en via een smal kanaal, de Oued Tinja, overloopt in de lagune van Bizerte en zo in zee; in de zomer vallen de rivieren droog, verlaagt de verdamping het meer en keert de stroom in het kanaal om, waarbij zeewater uit de lagune binnendringt, zodat het meer van bijna zoet in het voorjaar in de herfst zouter wordt dan gebruikelijk is. Deze afwisseling begunstigt een klein aantal planten die daartegen bestand zijn, vooral het schedefonteinkruid, dat in uitgestrekte onderwaterweiden groeit, en de mattenbiezen van het moeras, waarvan de zaden en knollen het voedsel van de vogels vormen.

In de jaren zestig en zeventig overwinterden hier tussen de twee- en driehonderdduizend watervogels, afkomstig uit heel Europa en West-Siberië: smienten, tafeleenden, in aantallen die een groot deel van de westelijke populatie vertegenwoordigden, slobeenden, wintertalingen, meerkoeten bij tienduizenden, en tot twintigduizend grauwe ganzen, waarvoor dit het voornaamste overwinteringsgebied van de Maghreb was, samen met de zeldzame witkopeend, de marmereend, de purperkoet, flamingo's, ooievaars en lepelaars. Toen werden tussen 1983 en 1996 drie van de zes rivieren afgedamd om water te leveren aan steden en voor irrigatie; beroofd van zijn winterse overstromingen werd het meer gestaag zouter, stierven het fonteinkruid en de biezen af, en liepen de vogels terug tot een klein deel van hun vroegere aantallen, en in 1996 plaatste UNESCO het park op de lijst van bedreigd werelderfgoed. De Tunesische regering reageerde met de bouw van een sluis in het kanaal van Tinja om de zee buiten te houden en met de toezegging water uit de stuwdammen te laten stromen, en geholpen door een reeks natte winters vanaf 2002 herstelden de vegetatie en de vogels zich zozeer dat het gebied in 2006 van de lijst van bedreigd erfgoed werd geschrapt, een van de zeldzame successen in die categorie; de toekomst ervan blijft overgeleverd aan de regenval en aan de concurrerende vraag naar water. Een kleine kudde waterbuffels, afstammelingen van dieren die in de negentiende eeuw aan een bey werden geschonken, leeft halfwild in het moeras, en op de berg leven wilde zwijnen, jakhalzen, genetkatten, mangoesten, stekelvarkens en de havikarend.

Nationaal park Ichkeul: beste reistijd, seizoenen en openingstijden

Het park is dagelijks open van ongeveer 7.00 tot 18.00 uur. Het seizoen voor de vogels is de winter, van november tot februari, wanneer de overwinterende eenden, ganzen en meerkoeten in hun grootste aantallen aanwezig zijn, met de piek in december en januari; het weer is dan zacht, 12 tot 17 graden, maar vaak nat en winderig, de paden kunnen modderig zijn en het licht is 's ochtends het mooist. De lente, van maart tot mei, is prachtig, met de berg vol bloemen en het moeras groen, met doortrekkers, broedende reigers en ooievaars, en een aangename temperatuur om te wandelen.

In de zomer, van juni tot september, is het heet, boven de 33 graden, droogt het moeras uit, krimpt het meer en blijven er weinig vogels over. Neem een verrekijker mee, en zo mogelijk een telescoop, water, eten, winddichte kleding in de winter en bescherming tegen de zon in de andere seizoenen. Reken op een halve dag. Bizerte, met zijn oude haven en kasba, ligt op een half uur, de Romeinse vindplaats Utica op drie kwartier, en Kaap Blanc, het noordelijkste punt van Afrika, net voorbij Bizerte.